Na dertig jaar in hetzelfde werk het roer om: zo pak je het aan

Dertig jaar achter dezelfde bar, en dan in één klap iets heel anders. Dat is wat barvrouw Linda Gillier Arnouts (56) doet. Rijnmond sprak haar in de laatste week dat ze bier tapt in Feyenoordcafé Spot The Loony. Ze besloot niet te wachten tot haar pensioen, “want dat is gewoon niet iedereen gegeven”, en vertrekt naar Frankrijk. Daar wil ze aan de slag als gastvrouw en op een boerderij voor mishandelde dieren.

Haar verhaal raakt een snaar, en dat is begrijpelijk. Veel mensen die al decennia in hetzelfde vak zitten, spelen weleens met de gedachte om het roer om te gooien. Alleen blijft het meestal bij die gedachte. Niet omdat de wens te klein is, maar omdat de overstap zo groot voelt dat niemand weet waar hij moet beginnen. Wie lang ergens zit, heeft geen sollicitatieroutine meer, weet niet goed wat zijn ervaring buiten de eigen werkplek waard is en heeft vaak vaste lasten die op dat ene inkomen leunen. Dit stuk gaat over die praktische kant, los van waar je naartoe wilt.

Eerst weten waarom je weg wilt

Een grote overstap begint niet bij een vacaturesite maar bij een eerlijke vraag. Wil je weg van iets, of wil je naar iets toe? Dat verschil doet ertoe. Wie vooral moe is van onregelmatige uren, de drukte of het fysieke werk, heeft misschien al veel aan een andere rol in dezelfde sector. Wie verlangt naar ander werk, een andere omgeving of een ander tempo, heeft echt een nieuwe richting nodig.

Schrijf daarom twee lijstjes. Op het eerste zet je wat je na al die jaren absoluut niet meer wilt. Op het tweede wat je wel wilt houden, want na dertig jaar zit er ook veel in je werk dat je mist als het weg is (de collega’s, het contact met mensen, de vrijheid op de vloer). Die tweede lijst wordt vaak vergeten, terwijl hij laat zien welk nieuw werk bij je past. Wie twijfelt over de knoop zelf, vindt in ons stuk over hoe je zelf een loopbaanbesluit neemt een paar vragen om op te kauwen.

Zet je ervaring om in vaardigheden

Het grootste misverstand bij een overstap na lange tijd is dat je opnieuw bij nul begint. Dat is zelden zo. Een barvrouw met dertig jaar ervaring kan gasten lezen, rust bewaren als het druk is, conflicten sussen, voorraad bijhouden en een team draaiende houden. Dat zijn vaardigheden waar in de zorg, de evenementenbranche, de detailhandel en het gastheerschap van bedrijven om wordt gevraagd.

Het lastige is dat je die vaardigheden zelf niet meer ziet, juist omdat ze vanzelf gaan. Vraag daarom een paar mensen die je goed kennen wat zij vinden dat je goed kunt. Schrijf voorbeelden op in plaats van eigenschappen, dus niet “ik ben stressbestendig” maar “ik heb jarenlang op wedstrijddagen alleen een volle zaak bediend”. In Nederland wordt ook gewerkt aan manieren om zulke vaardigheden beter zichtbaar te maken. Daarover gaat ons stuk over wat de Skillscoalitie wil bij een overstap.

Reken het financieel door voordat je opzegt

Een droom houdt het langer vol als de rekening klopt. Begin met je vaste lasten van een gemiddelde maand en kijk hoe lang je die kunt betalen als je inkomen tijdelijk lager uitvalt of een paar maanden wegvalt. Veel mensen houden een buffer aan van een aantal maanden vaste lasten voordat ze een sprong maken, maar hoeveel jij nodig hebt hangt af van je situatie en van hoe snel het nieuwe werk inkomen oplevert.

Let ook op wat je laat liggen. Zeg je zelf je baan op, dan heb je in Nederland in de regel geen recht op een WW-uitkering. Wie al jaren bij dezelfde werkgever pensioen opbouwt, doet er goed aan te kijken wat er met die opbouw gebeurt als hij stopt of minder gaat verdienen. En wie net als Linda naar het buitenland vertrekt, kan bij de SVB nagaan wat emigratie betekent voor de opbouw van de AOW. Dat zijn geen redenen om niet te gaan, wel dingen die je liever vooraf weet dan achteraf.

Maak de overstap kleiner

Het mooie van het verhaal in Rijnmond is dat Linda niet in één nacht besloot. Ze stond al een tijd niet meer elke avond achter de bar, keek in de zomer in een week tijd een flink aantal huizen in Frankrijk en regelde vooraf werk aan de andere kant. Zo’n grote stap is eigenlijk een reeks kleine stappen.

Dat kun je zelf ook doen, ook als je niet emigreert. Een paar manieren om de sprong kleiner te maken:

• Proefdraaien. Loop een dag mee in het werk dat je aantrekt, of doe er vrijwilligerswerk in. Na een paar keer weet je meer dan na maanden nadenken.
• Afbouwen in plaats van stoppen. Vraag of je minder uren kunt gaan werken, zodat je tijd krijgt voor een opleiding of een eerste klus in de nieuwe richting.
• Een opleiding naast je werk. Veel mbo- en hbo-opleidingen zijn in deeltijd te volgen. Kijk wat erkend wordt in het vak waar je naartoe wilt.
• Een datum kiezen. Een overstap zonder einddatum blijft eeuwig een plan. Zet een moment in je agenda waarop je de knoop doorhakt.

Zoek hulp bij de stappen die je zelf niet ziet

Wie dertig jaar niet heeft gesolliciteerd, hoeft dat niet alleen uit te zoeken. Een loopbaancoach kan helpen je ervaring onder woorden te brengen en je cv opnieuw op te bouwen; lees ook wanneer een loopbaancoach zin heeft. Daarnaast zijn er in veel regio’s gratis spreekuren over werk en scholing, waar je kunt navragen welke opleidingen en regelingen er voor jouw situatie zijn.

Misschien is de belangrijkste les uit het verhaal van Linda wel de simpelste. Ze wachtte niet op het perfecte moment. Ze maakte een plan, regelde wat geregeld moest worden en zette toen de stap. Wie al jaren met hetzelfde idee rondloopt, kan vandaag beginnen met dat eerste lijstje. De rest volgt.