Beter onthouden wat je leest: zo haal je meer uit elk boek
Een boek uit en een maand later weet je er bijna niets meer van? Dit zegt leeronderzoek over onthouden wat je leest, en zo pas je het toe.
Je hebt een boek uit, je vond het goed, en een maand later weet je er nog maar twee dingen van. Dat overkomt bijna iedereen, en het ligt zelden aan je geheugen. Het ligt meestal aan de manier waarop je leest. Eerder schreven we over hoe je een leesgewoonte opbouwt. Dit stuk gaat over de stap daarna. Hoe zorg je dat er van al die bladzijden ook iets blijft hangen?
Waarom je zo veel vergeet
De Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus beschreef al in 1885 hoe snel nieuwe informatie wegzakt. Zijn vergeetcurve laat zien dat het grootste verlies in de eerste uren en dagen na het leren zit. Daarna gaat het vergeten langzamer, maar tegen die tijd is het meeste al weg. Dat geldt voor rijtjes woorden in een laboratorium, en het geldt net zo goed voor het boek dat je vorige week dichtsloeg.
Het lastige is dat lezen zelf voelt alsof je iets leert. De zinnen zijn helder, je knikt mee, je begrijpt het. Maar begrijpen terwijl de tekst voor je ligt is iets anders dan het later zelf kunnen terughalen. Dat verschil merk je pas als iemand je vraagt waar het boek over ging.
Wat volgens onderzoek niet goed werkt
Psycholoog John Dunlosky zette in 2013 met een groep collega’s tien veelgebruikte leertechnieken naast elkaar in een overzicht van honderden studies. Twee technieken die bijna iedereen gebruikt, kwamen er slecht vanaf. Markeren en onderstrepen bleek weinig op te leveren, en hetzelfde gold voor opnieuw lezen. Ze voelen productief, omdat je bezig bent met de tekst, maar je hersenen hoeven er nauwelijks moeite voor te doen. En juist die moeite blijkt het verschil te maken.
Dat is voor veel lezers even slikken. Een boek vol gele strepen geeft een prettig gevoel van grip. Maar een streep onder een zin is vooral een notitie dat de zin belangrijk is, niet dat je hem onthouden hebt.
Wat wel werkt, en hoe je het toepast op een boek
De techniek die in dat overzicht het best scoorde, is jezelf overhoren. Onderzoekers Henry Roediger en Jeffrey Karpicke lieten in 2006 zien hoe groot dat effect is. Studenten die een tekst lazen en daarna probeerden op te schrijven wat ze nog wisten, onthielden een week later duidelijk meer dan studenten die dezelfde tijd gebruikten om de tekst nog eens te lezen. Op de korte termijn deed de tweede groep het beter, en dat is precies waarom het zo misleidend is.
Voor een boek vertaalt zich dat naar een eenvoudige gewoonte. Leg na elk hoofdstuk het boek even weg en schrijf uit je hoofd drie zinnen op over wat je net las. Niet overschrijven, niet terugbladeren. Pas als je klaar bent, kijk je wat je miste. Dat kost een paar minuten per hoofdstuk, en het voelt zwaarder dan doorlezen. Dat is geen teken dat het niet werkt, het is het mechanisme zelf.
De tweede techniek die goed scoorde, is spreiden. Wie stof op verschillende momenten herhaalt, onthoudt meer dan wie alles in een keer doet. Voor een lezer betekent dat dat je je aantekeningen een paar dagen na het uitlezen nog eens ophaalt, en een paar weken later opnieuw. Ook dan eerst uit je hoofd, en pas daarna kijken.
Uitleggen aan een ander
Een vorm van ophalen die vanzelf gaat, is praten over wat je las. Wie een boek aan een vriend of collega moet uitleggen, merkt meteen waar de gaten zitten. Je kunt een idee niet in eigen woorden brengen als je het nog niet echt hebt. Een leesclub werkt om die reden vaak beter voor het onthouden dan alleen lezen, ook als je het gesprek vooral gezellig vindt.
Lukt dat niet, dan kun je het ook schriftelijk doen. Schrijf na het uitlezen een korte samenvatting van een halve pagina, alsof je het boek aanraadt aan iemand die het niet kent. Wat je daar niet kwijt kunt zonder terug te bladeren, is wat je nog niet echt hebt opgeslagen.
Wat je nodig hebt
Je hebt er weinig voor nodig. Een klein notitieboek dat bij je boek past, of een stapel systeemkaartjes, en een pen. Dat vind je bij elke boekhandel of kantoorboekhandel, en ook de supermarkt heeft het vaak. Wie liever digitaal werkt, kan een notitie-app gebruiken, maar met de hand schrijven dwingt je om te kiezen wat je opschrijft, en dat kiezen is zelf al een vorm van verwerken.
Begin niet met alles tegelijk. Kies voor het volgende boek alleen de gewoonte van drie zinnen na elk hoofdstuk. Merk je dat je er meer van onthoudt, voeg dan het herhalen na een paar dagen toe. Het mooie van deze aanpak is dat je er niet meer voor hoeft te lezen. Je haalt alleen meer uit de boeken die je toch al leest.
