Verbod op verslavende algoritmes komt eraan? Zo scrol je zelf al minder
Pro wil een wettelijk verbod op verslavende trucs in apps, maar dat duurt nog. Wat volgens onderzoek nu al helpt om minder te scrollen, en wat tegenvalt.
Pro-Kamerlid Barbara Kathmann wil trucs die je eindeloos laten scrollen of impulsief laten kopen bij wet verbieden, meldde de NOS op 2 november. Maar een voorstel is nog geen wet, en wie vanavond weer een half uur kwijt is, heeft daar nu niets aan. Goed nieuws is dat er onderzoek is naar wat je zelf kunt doen. Minder goed nieuws: niet alles wat logisch klinkt, werkt ook.
Wat Pro precies wil
Volgens de NOS wil Kathmann manipulerende ontwerptrucs in online platforms aanmerken als oneerlijke handelspraktijken. Het gaat dus niet alleen om het algoritme dat bepaalt wat je ziet, maar ook om de manier waarop een app is gebouwd. En het voorstel beperkt zich niet tot sociale media, ook games, datingapps en chatbots vallen eronder. Kathmann vindt een Europese aanpak beter, maar die duurt haar te lang. Ze hoopt dat Brussel het Nederlandse voorstel als voorbeeld neemt.
Of het er komt, staat nog niet vast. Het wetsvoorstel moet nog behandeld worden, en de NOS meldt geen reacties van andere partijen of techbedrijven. Reken er dus niet op dat je apps binnenkort vanzelf rustiger worden. Eerder lukte het Nederland wel om Instagram en Facebook een algoritmevrije optie te laten aanbieden, schrijft de NOS. Die hoort er dus al te zijn, en die aanzetten is meteen de makkelijkste stap die je kunt zetten.
Wat onderzoek zegt over minder scrollen
Er zijn de afgelopen jaren experimenten gedaan waarbij onderzoekers het echte gebruik maten, in plaats van mensen te vragen hoeveel ze denken te scrollen. Vier uitkomsten springen eruit. Let wel op wie er meededen, want geen van deze groepen bestaat uit Nederlandse volwassenen.
| Wat werd getest | Wie deed mee | Uitkomst |
|---|---|---|
| Zes seconden wachten voor een app opent | 269 Deense jongeren van 13 tot 17, zes weken | Ruim een derde minder activiteit per dag |
| Zelf limieten instellen op apps | Ongeveer 2000 Amerikaanse volwassenen | 22 minuten per dag minder (17 procent) |
| Scherm op grijswaarden | 84 smartphonegebruikers, een week | 20 minuten per dag minder, even vaak ontgrendeld |
| Melding bij overschrijden van een limiet | 70 deelnemers | Ongeveer 29 minuten minder op de lastigste app, geen effect op probleemgebruik |
Het Deense onderzoek uit 2025 van de Deense mededingingsautoriteit is het meest opvallend. Jongeren zaten vooraf gemiddeld 3 uur en 19 minuten per dag op sociale media. Een pauze van zes seconden met een rustige animatie was genoeg om in veel gevallen de app weer weg te klikken: bij 13 tot 28 procent van de pogingen om een app te openen, over alle varianten heen. De grootste winst zat bij wie het meest gebruikte. En de deelnemers waren er niet minder tevreden over sociale media door. Het zijn wel tieners, dus één op één overnemen naar je eigen leven gaat niet.
De Amerikaanse studie van Allcott, Gentzkow en Song uit 2022 is om een andere reden interessant. Volgens de samenvatting hadden tijdelijke prikkels om minder te gebruiken ook later nog effect. Dat past bij het idee dat het echt een gewoonte is, die je dus kunt afleren. De onderzoekers schrijven 31 procent van het gebruik toe aan problemen met zelfbeheersing.
De studie met grijswaarden en de proef met limietmeldingen laten de andere kant zien. Je gebruikt je telefoon wat minder, maar de drang om hem te pakken verandert niet per se. Bij grijswaarden ontgrendelden mensen hun toestel even vaak als eerst.
Verwacht geen wonder voor je humeur
Minder scrollen is dus haalbaar, maar voel je je er ook beter door? Dat is minder zeker. Een grote studie uit 2019 liet zien dat vier weken zonder Facebook het welzijn verbeterde, maar die effecten waren klein. En een recent Brits onderzoek vond dat meer scrollen geen betrouwbare voorspeller was van latere mentale problemen. De winst zit daarom misschien vooral in wat je met de tijd doet. In het Deense experiment kwam er ’s avonds tot 16 minuten extra tijd om te slapen vrij.
Wat je hier zelf mee kunt
De rode draad is dat een drempel vóór het openen meer lijkt te doen dan een waarschuwing erna. Dat kun je klein houden. Kies de ene app waar je de meeste tijd aan kwijt bent, in plaats van meteen alles aan te pakken, en haal hem van je beginscherm. Zet er een limiet op in de schermtijdinstellingen van je telefoon, vergelijkbaar met wat de Amerikaanse deelnemers deden. Probeer op Instagram en Facebook de algoritmevrije optie, en kijk vooral of je sneller klaar bent als er geen eindeloze aanbevelingen komen.
Verwacht niet dat dit na een week vanzelf gaat. Hoe lang dat wel duurt, lees je in ons stuk over nieuwe gewoontes. En het helpt als je iets hebt om de tijd mee te vullen, bijvoorbeeld een leesgewoonte. Wil je je telefoon zelf rustiger inrichten, dan staat in ons stuk over digitaal minimalisme meer over wat je kunt instellen. Ook elders wordt er aan regels gewerkt, zoals de Britse avondklok voor jongeren. Maar op die regels hoef je niet te wachten.
