Mindset: wat het woord echt betekent en wat onderzoek zegt over groei
Mindset is overal, van coaching tot afvallen. Wat het woord oorspronkelijk betekende, en wat twintig jaar onderzoek naar de groeimindset wel en niet laat zien.
Je hebt een nieuwe mindset nodig om af te vallen, om meer klanten te krijgen of zelfs om rustig van een croissant te genieten. Het woord is niet meer weg te denken uit coaching, functioneringsgesprekken en Instagram. In Wynia’s Week beschreef Hans van Willigenburg op 23 oktober hoe het woord ons dagelijks taalgebruik binnensloop, en hij is er niet blij mee. Mindset wordt gepresenteerd als een schakelaar die je zomaar omzet, en wie dat niet lukt, voelt zich een mislukkeling. Zijn conclusie is scherp. “Denken zonder een mindset te kunnen, lijkt een luxe-standpunt geworden.”
Die kritiek is terecht, maar ze gaat over hoe het woord gebruikt wordt. Achter het modewoord zit een serieuze onderzoekslijn. Wat betekent mindset eigenlijk, en wat weten we na twintig jaar onderzoek?
Waar het woord vandaan komt
In de psychologie gaat het om wat onderzoekers impliciete theorieën noemen. Dat zijn je onuitgesproken overtuigingen over de vraag of eigenschappen zoals intelligentie of talent vastliggen of kunnen groeien. De Amerikaanse psycholoog Carol Dweck maakte dat idee groot met haar boek Mindset uit 2006. Ze onderscheidde een vaste mindset, waarin je denkt dat je slim bent of niet, en een groeimindset, waarin je gelooft dat je met inzet en de juiste aanpak beter wordt.
Het idee erachter is goed te volgen. Wie denkt dat aanleg vastligt, ziet een fout als bewijs dat hij het niet kan en haakt af. Wie gelooft in groei, ziet dezelfde fout als informatie en probeert het opnieuw. Scholen over de hele wereld begonnen daarom met korte lessen om leerlingen een groeimindset aan te leren, in de hoop dat hun cijfers zouden stijgen.
Belangrijk is wat het oorspronkelijk niet was. Een groeimindset was nooit bedoeld als positief denken of als de belofte dat alles lukt als je het maar wilt. Het ging om een overtuiging over leren. Dat verschil is in de populaire versie grotendeels verloren gegaan.
Wat het onderzoek laat zien
Toen het onderzoek groeide, bleek het beeld minder eenduidig dan de bestsellers deden vermoeden. De belangrijkste studies op een rij.
| Jaar | Onderzoek | Uitkomst |
|---|---|---|
| 2018 | Twee meta-analyses van Sisk en collega’s in Psychological Science, met samen ruim 420.000 deelnemers | Zwakke verbanden tussen mindset en schoolprestaties, en zwakke effecten van mindsetlessen; leerlingen met een lage sociaal-economische status of die dreigen uit te vallen hadden mogelijk wel baat |
| 2019 | Landelijk experiment van Yeager en collega’s in Nature onder Amerikaanse middelbare scholieren | Een online les van minder dan een uur verbeterde de cijfers van zwakker presterende leerlingen, vooral op scholen waar de omgeving de boodschap ondersteunde |
| 2023 | Meta-analyse van Macnamara en Burgoyne in Psychological Bulletin | Na correctie voor de kwaliteit van de studies bleef er weinig effect over op schoolprestaties |
| 2023 | Herberekening van Tipton, Yeager en collega’s, eveneens in Psychological Bulletin | Met een andere rekenmethode wel een betekenisvol effect bij kwetsbare groepen |
De gemiddelde boodschap is dus nuchter. Voor de meeste mensen verandert een korte les over een groeimindset weinig aan hun prestaties. De meta-analyses van 2018 noemden de effecten zwak, en de discussie in 2023 ging vooral over de vraag of er een kleine groep is voor wie het wel verschil maakt. Het experiment in Nature voegde iets wezenlijks toe. Het effect hing af van de omgeving. Werkte de school er niet aan mee, dan verdween het.
Wat dit betekent voor je eigen doelen
Het onderzoek laat twee dingen tegelijk zien, en die zijn allebei bruikbaar. Het eerste is dat een overtuiging alleen weinig doet. Je kunt geloven dat je een taal kunt leren of fitter kunt worden, maar zonder oefentijd, feedback en een plan gebeurt er niets. Een groeimindset is hooguit de reden om te beginnen, niet de motor die je erdoorheen trekt. Dat is precies wat Van Willigenburg stoort aan het populaire gebruik, waarin het woord zelf het werk lijkt te moeten doen.
Het tweede is dat de omgeving telt. Uit het experiment van Yeager bleek dat de boodschap alleen beklijfde waar de omgeving haar ondersteunde. Vertaald naar je eigen leven betekent dat dat een groeidoel meer kans maakt met mensen om je heen die fouten niet afstraffen, een leidinggevende die ruimte geeft om te leren en een vaste plek in je week waar het gebeurt. Wie op zijn werk vooral wordt afgerekend op foutloze output, komt met een mooi voornemen niet ver.
En dan is er de groep voor wie het wel verschil maakte, mensen die vastliepen of het gevoel hadden dat het toch niet voor hen was weggelegd. Voor wie zichzelf heeft afgeschreven, kan het inzicht dat vaardigheden te ontwikkelen zijn wel degelijk de deur openen. Het verschil zit dan in het moment. Een groeimindset helpt het meest wanneer je op het punt staat op te geven, niet wanneer het toch al goed gaat.
Wil je er praktisch mee aan de slag, kijk dan naar gedrag in plaats van naar overtuigingen. Wat doe je na een tegenslag, en hoe snel pak je het weer op? Daar gaat ons stuk over een veerkrachtige mindset volgens James Clear over, met oefeningen die bij dat gedrag beginnen. Het woord mindset mag je daarbij gerust laten vallen. Waar het om gaat, is dat je blijft oefenen, ook als het even niet lukt.
