Je fiets winterklaar maken: verlichting, banden en ketting

Ik zet mijn fiets bijna nooit weg voor de winter, en dat is precies waarom ik hem in september een uur aandacht geef. De eerste donkere ochtend komt eerder dan je denkt, en dan blijkt het achterlicht leeg, de ketting piepdroog en de voorband zo zacht dat je door elke drempel voelt. Het vervelende is dat je dat allemaal ontdekt op het moment dat je haast hebt. Een fiets die in oktober vastloopt, is in september in een uurtje te redden.

Wat volgt is de ronde die ik zelf elk najaar doe, in de volgorde waarin het praktisch is. Ik ben geen monteur en de meeste stappen hieronder zijn dat ook niet: het is schoonmaken, controleren, aandraaien en op tijd vervangen wat op is. De enige dingen die ik uit handen geef zijn remblokken op een naafrem en alles wat met de aandrijving van een elektrische fiets te maken heeft. Daar heb je gereedschap voor nodig dat je één keer per jaar gebruikt, en dat is zonde van de kastruimte.

Wat je nodig hebt en waar je het haalt

De hele lijst kost bij elkaar minder dan één keer een grote beurt bij de fietsenmaker, en je houdt het meeste jaren mee. Kettingolie, ontvetter en een borstelset koop je bij de fietsenwinkel om de hoek, bij Decathlon of bij een bouwmarkt als Gamma of Praxis. Losse verlichting en batterijen liggen ook bij de HEMA en bij de meeste drogisterijen. Voor onderdelen die precies moeten passen, zoals een binnenband of remblokjes, ga ik liever naar een echte fietsenwinkel dan naar een webshop, simpelweg omdat ze daar in twee tellen zien welke maat je nodig hebt.

• Ontvetter of allesreiniger, een oude tandenborstel en een paar lappen
• Kettingolie voor natte omstandigheden (die dikkere, donkere variant, niet de droge zomerolie)
• Een fietspomp met drukmeter, of anders de pomp bij het tankstation
• Een reserve binnenband in de juiste maat, plus bandenlichters en een plakset
• Een set inbussleutels en een kruiskopschroevendraaier
• Verlichting voor en achter, plus batterijen of een oplaadkabel als je losse lampjes gebruikt
• Siliconenspray of vaseline voor sloten en scharnieren
• Eventueel nieuwe remblokjes en nieuwe handvatten

De ronde in zes stappen

1. Maak eerst de ketting schoon. Zet de fiets op de standaard, spuit de ketting in met ontvetter en draai de trappers een paar keer rond terwijl je met de oude tandenborstel tussen de schakels gaat. Veeg alles droog met een lap. Wat eraf komt is een zwarte pasta van olie en straatvuil, en juist die pasta slijt je tandwielen weg. Laat de ketting even drogen en breng dan de winterolie aan: één druppel per schakel, rustig rondtrappen, en daarna het overschot er weer afvegen. Olie die aan de buitenkant blijft zitten vangt alleen maar nieuw zand.
2. Controleer de banden op spanning en op sneetjes. Zachte banden zijn in de winter de belangrijkste oorzaak van lekrijden, want bij weinig druk klapt de band bij elke stoeprand tegen de velg. Op de zijkant van je band staat de aanbevolen druk in bar. Pomp op tot de bovenkant van dat bereik als je veel op klinkers rijdt, en iets lager als je vaak op nat asfalt zit. Ga daarna met je duim over het loopvlak en peuter glassplinters en steentjes eruit. Een sneetje dat je nu ziet, is over twee maanden een lekke band in de regen.
3. Zet je verlichting op orde voordat het misgaat. Op een naafdynamo hoef je meestal alleen de contactjes bij de vork na te lopen en het glas schoon te maken. Heb je losse lampjes, laad ze dan allemaal op en hang een tweede setje aan je tas. Ik ben de enige niet die weleens met een dood achterlicht is thuisgekomen, en het is nu net het licht dat je zelf niet ziet uitvallen. De eisen waaraan je fiets en je verlichting moeten voldoen staan overzichtelijk bij de Rijksoverheid, en het loont om even te kijken of jouw reflectoren nog compleet zijn.
4. Test je remmen op een lege stoep, niet in het verkeer. Knijp beide handles in en kijk of ze niet tot aan het stuur doorlopen. Bij velgremmen zie je aan het remblokje of het profiel er nog in zit: is het glad geworden, dan vervang je het. Een blokje kost een paar euro en gaat er met één inbussleutel uit. Rij daarna een stukje en rem hard, twee keer. Piepen mag, doorschieten niet.
5. Loop de contactpunten na waar jij aan zit. Zadelhoogte, stuurbouten, bagagedrager, spatborden: alles wat rammelt gaat in de winter sneller stuk, omdat vocht in elke trilling meekruipt. Draai de bouten aan tot ze vast zitten en niet verder. Gescheurde handvatten vervang ik meteen, want die worden nat en dan glijd je er met dunne handschoenen zo overheen. Spuit tot slot je slot en de scharnieren van je tassen in met siliconenspray, want een bevroren slot op een dinsdagochtend is een ergernis die je één keer per jaar wilt vermijden.
6. Bescherm het frame tegen zout en pekel. Als de strooiwagens rijden, krijgt je fiets elke dag een dun laagje zout te verwerken en dat vreet aan lasnaden, veren en velgen. Was het frame nu grondig, laat het drogen en wrijf het in met een beetje autowas of een siliconendoek. Spoel je fiets daarna in de winter zo nu en dan af met lauw water. Het klinkt overdreven voor een gebruiksvoorwerp, maar het is het verschil tussen een fiets die acht jaar meegaat en een fiets die na vier jaar rammelt.

Wat ik zelf overhoud aan dat uur

Wat mij betreft is dit onderhoud maar half het punt. Het echte punt is dat je in september beslist of je de winter door blijft fietsen, en dat je die beslissing veel makkelijker neemt als je fiets niet tegenwerkt. Zodra het licht niet doet en de ketting knarst, verzin je in het donker binnen drie seconden een reden om de auto te pakken of de bus te nemen. Een fiets die soepel loopt neemt die smoes weg. Dat is dezelfde reden waarom mensen bij een sportabonnement vaker gaan als de sportschool op de route ligt: je wint het niet met wilskracht, je wint het door de drempel te verlagen.

Voor mij hoort daar ook bij dat je je fiets een beetje aan je gebruik aanpast en niet andersom. Wie tien kilometer naar het werk rijdt heeft andere spullen nodig dan wie twee keer per dag naar school en terug gaat. Dat geldt helemaal als je een elektrische fiets overweegt of er al een hebt, want daar wegen accu, ondersteuning en zithouding zwaarder dan het merk op de balk. Ik schreef eerder over de keuze voor een e-bike die bij je dagelijkse ritten past, en over hoe de e-bike de Nederlandse fietscultuur heeft veranderd. Bij een elektrische fiets komt er in het najaar één ding bij: haal de accu er in de vrieskou uit als de fiets buiten staat, en berg hem half geladen binnen op.

De winterse valkuilen die geen gereedschap vragen

Niet alles wat in de winter misgaat op de fiets is techniek. Nat blad op een fietspad is glad op een manier die je pas voelt als je al aan het rijden bent, en dat gebeurt precies bij die bocht langs het park waar je normaal met dertig doorheen gaat. Neem in de eerste natte weken bewust wat meer afstand tot de kruising, en rem eerder. Zelf merk ik dat ik de eerste twee ritten na de zomer altijd te hard aankom bij het stoplicht, en dan glijdt het voorwiel net dat stukje door.

Ook je kleding hoort bij de voorbereiding, al is dat minder spannend dan een nieuwe ketting. Handschoenen die te dik zijn maken je remmen onhandig, een jas die niet ademt maakt je natter van binnen dan van buiten, en een muts die je oren afsluit haalt het verkeersgeluid weg. Ik heb liever iets minder warmte en iets meer gevoel in mijn handen. En houd rekening met je lichaam: fietsen in de kou vraagt meer van je knieën en je onderrug dan een zomerse rit, zeker als je stijf op de fiets zit vanwege de wind. Wie daar vaker last van krijgt doet er goed aan het serieus te nemen in plaats van door te bijten, want afwisseling in beweging houdt je lichaam sterker dan elke dag exact dezelfde belasting.

Wat je vandaag doet is dus geen grote klus. Een uur op een zaterdagochtend, met de fiets ondersteboven of op de standaard en een kop koffie ernaast, en je bent voor het hele donkere seizoen klaar. De rest is een kwestie van af en toe je banden bijpompen en na een pekelweek even afspoelen. Dat is precies de soort voorbereiding die niemand ooit ziet, en die je elke ochtend in oktober, november en december opnieuw terugverdient.