Werk en privé niet langer scheiden: wanneer loslaten van balans beter werkt

Werk en privé strikt gescheiden houden, dat was lang het advies voor wie zijn energie wilde bewaken. Toch kiezen steeds meer mensen bewust voor het omgekeerde. Ze laten werk en privé door elkaar lopen en richten hun dag in op wat op dat moment nodig is. Chantal Peters, mede-eigenaar van papierfabriek EKI, schreef in een blog op De Ondernemer over hoe ze juist groeide door het idee van een strakke werk-privébalans los te laten, met autonomie als rode draad.

Dat klinkt bevrijdend, maar werk-privé-integratie is niet voor iedereen de oplossing. In dit artikel lees je wat het is, voor wie het werkt en waar de valkuil zit.

Van balans naar integratie

Het woord balans suggereert een weegschaal. Aan de ene kant ligt werk, aan de andere kant de rest van je leven, en je doel is om die twee in evenwicht te houden. In de praktijk voelt dat voor veel mensen als een voortdurende onderhandeling waarbij altijd een van beide kanten tekortkomt.

Werk-privé-integratie gaat uit van een ander beeld. Werk en privé zijn dan geen tegenpolen meer, maar onderdelen van één dag die je zelf indeelt. Je haalt ’s middags de kinderen van school en werkt ’s avonds nog een uur. Je doet een wandeling tussen twee overleggen en pakt een klus op wanneer je er de meeste energie voor hebt. Het gaat niet om meer werken, maar om meer zeggenschap over wanneer en hoe.

Bij EKI sluit dat aan bij een bredere kijk op werk. Op de nieuwspagina van het bedrijf vertelt Peters dat medewerkers daar vaak andere projecten of een eigen bedrijf naast hun baan hebben. Ze noemt dat “second loves” en ziet het als een verrijking, zolang er wederzijds vertrouwen is. Volgens haar leveren die nevenactiviteiten juist meer motivatie, energie en creativiteit op.

Voor wie werkt het wel

Werk-privé-integratie past vooral bij mensen die veel autonomie hebben over hun werk. Denk aan ondernemers, zzp’ers en werknemers die vooral op resultaat worden beoordeeld in plaats van op aanwezigheid. Voor hen levert de vrijheid om zelf te schuiven vaak rust op, omdat ze niet meer tegen een vast rooster aan hoeven te duwen.

Ook hybride werken maakt integratie voor meer mensen mogelijk. TNO schrijft op basis van eigen onderzoek dat we goed kunnen thuiswerken, minstens zo productief zijn als op kantoor en de betere werk-privébalans zonder reistijd waarderen. Wie een deel van de week thuis werkt, kan zijn dag flexibeler inrichten dan iemand die elke dag om negen uur op kantoor moet zijn.

Het werkt het best als je drie dingen in huis hebt.

• Je bepaalt zelf grotendeels wanneer je werkt.
• Je leidinggevende of klanten beoordelen je op wat je oplevert.
• Je merkt zelf goed wanneer je moe raakt en durft dan te stoppen.

Waar de valkuil zit

De keerzijde van integratie is dat werk overal kan binnensluipen. Als er geen vaste grens meer is, is er ook geen vast moment waarop je klaar bent. Een mailtje op de bank, nog even een appje voor het slapengaan, en voor je het weet ben je de hele dag half aan het werk zonder ooit echt vrij te zijn.

Dat risico wordt ook in de politiek serieus genomen. In 2020 werd een initiatiefwetsvoorstel ingediend over het recht op onbereikbaarheid (Kamerstuk 35536). Het voorstel wil de Arbeidsomstandighedenwet aanpassen, zodat werkgevers met hun werknemers in gesprek gaan over bereikbaarheid buiten werktijd en daar beleid op maken. De gedachte erachter is dat altijd bereikbaar zijn de werkdruk verhoogt en het herstel na het werk in de weg zit.

Ook TNO wijst op een keerzijde van werken op afstand. Informele contacten op de werkvloer worden gemist, vooral door jongere werknemers, en medewerkers voelen minder verbinding met collega’s en de organisatie als er meer thuis wordt gewerkt. Integratie kan dus ook eenzamer maken als je er niet bewust mee omgaat.

Zo test je of het bij je past

Integratie hoeft geen alles-of-niets-keuze te zijn. Je kunt het proberen en bijsturen. Een paar vragen helpen om te bepalen of het voor jou werkt.

• Voel je je aan het eind van de week uitgerust of juist leeg?
• Heb je nog momenten waarop je echt niet bereikbaar bent, en houd je je daaraan?
• Komen de mensen om je heen genoeg aan bod, of schuift werk steeds tussendoor?
• Is de vrijheid echt van jou, of verwacht je omgeving dat je altijd kunt reageren?

Wie integratie kiest, doet er goed aan een paar vaste ankers te houden. Een avond in de week zonder scherm, een vaste ochtend zonder mail of een telefoon die na een bepaald uur in een la gaat. Zulke kleine grenzen zorgen dat de vrijheid een keuze blijft en geen verplichting wordt.

Het verhaal van Peters laat zien dat het loslaten van een strakke scheiding ruimte kan geven voor groei. Maar die ruimte ontstaat alleen als je zelf de regie houdt. Werk-privé-integratie werkt het best voor wie weet wanneer het genoeg is.