Leren en werken tegelijk: wat een leerwerktraject jou oplevert

Overstappen naar een ander vak klinkt voor veel mensen als een luxe die ze zich niet kunnen veroorloven. Eerst een opleiding, dan pas werk, en in de tussentijd geen inkomen. Een leerwerktraject draait die volgorde om. Je begint met echt werk en leert het vak terwijl je betaald wordt. Minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie zag op maandag 5 oktober bij reparatiebedrijf E-Care in Duiven hoe dat in de praktijk werkt, meldt VNO-NCW Midden.

Wat de minister in Duiven zag

Bij E-Care komen dagelijks tussen de 650 en 1.000 elektrische apparaten binnen voor reparatie. Van de ongeveer 170 medewerkers hebben er zo’n 100 een afstand tot de arbeidsmarkt. Technisch personeel is lastig te vinden, dus leidt het bedrijf mensen zelf op. Iedereen begint in een arbeidstrainingscentrum en groeit met werkbegeleiding, een eigen jobcoach en leren op de werkplek naar zelfstandiger en ingewikkelder werk. Wie verder wil, kan doorstromen binnen het bedrijf of naar een andere werkgever.

Directeur Edwin Bouman legde de minister uit dat een werkgever zo’n route niet alleen kan organiseren. E-Care werkt samen met onder meer gemeenten, UWV, de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB), ROC Rijn IJssel en de HAN. “Een passende instapfunctie kan het begin zijn van een loopbaan,” zegt Bouman. Het model in Duiven is vooral bedoeld voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben. Het principe erachter geldt ook voor iedereen die van vak wil wisselen.

Hoe een leerwerktraject werkt

De bekendste vorm is de beroepsbegeleidende leerweg in het mbo, de bbl, ook wel leerbaan genoemd. Je hebt een arbeidscontract bij een erkend leerbedrijf, je krijgt salaris en je gaat meestal één dag per week naar school. Het grootste deel van wat je leert, leer je dus in de praktijk. Aan het eind haal je hetzelfde mbo-diploma als iemand die de schoolroute volgt.

Voor volwassenen die overstappen heeft dat drie voordelen.

• Je houdt inkomen. Je bent in dienst, ook al ben je nog in opleiding. Het salaris kan wel lager liggen dan wat je in je huidige vak verdient, zeker in het begin. Reken dat vooraf goed door.
• Je weet snel of het past. Na een paar weken op de werkvloer weet je meer over een vak dan na maanden lezen.
• Je bouwt meteen ervaring op. Wie zijn diploma haalt, heeft ook een paar jaar werkervaring in het nieuwe vak. Dat maakt de volgende stap makkelijker.

Er zijn ook kortere routes. Niet iedereen hoeft een volledig diploma te halen. SBB noemt bij- en omscholing via praktijkleren in het mbo, en met een praktijkverklaring kan een werkgever laten vastleggen wat iemand op de werkvloer heeft geleerd, ook zonder volledig diploma. Een mbo-certificaat voor een deel van een opleiding is een andere tussenvorm. Welke route past, hangt af van hoe ver het nieuwe vak van je huidige werk afligt.

Wat het kost en wie het betaalt

Volgens de Rijksoverheid betalen mbo-studenten van 18 jaar of ouder cursusgeld als ze de bbl volgen. Daarnaast kun je te maken krijgen met boeken, gereedschap of werkkleding. In de praktijk betaalt de werkgever het cursusgeld en andere kosten vaak geheel of gedeeltelijk, maar dat is een afspraak, geen recht. Leg het daarom vast voordat je tekent. Werkgevers die een bbl-leerling begeleiden, kunnen bovendien een tegemoetkoming krijgen via de subsidieregeling praktijkleren, wat het voor hen aantrekkelijker maakt om iemand op te leiden.

Vraag bij een aanbod in elk geval naar deze punten.

• Wie betaalt het cursusgeld, de boeken en het materiaal?
• Wat is je salaris tijdens de opleiding en groeit dat mee als je verder komt?
• Hoe lang loopt je contract, en wat gebeurt er als je de opleiding afbreekt?
• Moet je een deel van de kosten terugbetalen als je na je diploma vertrekt? Zo’n studiekostenbeding mag, maar alleen onder voorwaarden en niet voor opleidingen die de werkgever verplicht moet aanbieden.
• Wie begeleidt je op de werkvloer, en hoeveel tijd heeft die persoon daarvoor?

Zo vind je een leerbaan

Erkende leerbedrijven en leerbanen vind je op Stagemarkt.nl van SBB. Je kunt ook bij een mbo-school in je regio vragen welke bbl-opleidingen starten en welke bedrijven meedoen. Weet je nog niet welk vak het wordt, dan kun je gratis advies vragen bij het Werkcentrum in je regio, waar gemeenten, UWV, SBB en scholen samenwerken.

Heb je al een baan, kijk dan ook binnen je eigen bedrijf. Veel werkgevers hebben liever een bekende medewerker die zich laat omscholen dan een vacature die maanden openstaat. In ons stuk over omscholen na je dertigste lees je hoe je die overstap stap voor stap voorbereidt.

Wat E-Care laat zien, is dat een overstap niet hoeft te beginnen met een jaar in de schoolbanken. Soms begint het met een instapfunctie en iemand die de tijd neemt om je het vak te leren. Voor wie wil veranderen maar zijn inkomen niet kan missen, is dat vaak de meest haalbare weg.