Opmars van vrouwelijke wethouders stokt per provincie

De groei van het aantal vrouwelijke wethouders in Nederland is tot stilstand gekomen. Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 blijft het aandeel vrouwen in deze bestuursfunctie steken op ongeveer 29%, een percentage dat gelijk is aan vier jaar eerder. Toch zijn de verschillen tussen provincies groot: in Utrecht is meer dan een derde van de wethouders vrouw, terwijl Zeeland aan de onderkant bungelt met slechts zo’n een op de zes. Dit patroon laat zien dat er, hoewel er vooruitgang is geboekt vooral op sommige plekken, de landelijke representatie van vrouwelijke wethouders sinds enkele jaren niet verder groeit.

Grote verschillen tussen provincies laten stagnatie zien

De procentuele stagnatie van vrouwen in wethoudersposities doet zich niet overal hetzelfde voor. In Utrecht heeft meer dan een derde van de wethouders een vrouwelijk profiel, wat relatief hoog is. Zeeland daarentegen scoort met ongeveer een zesde aanzienlijk lager. Ook valt op dat in meer dan tachtig gemeenten helemaal geen vrouwelijke wethouder is benoemd voor de komende vier jaar. Er zijn uitzonderingen, zoals de Gelderse gemeente Renkum, waar zelfs vier vrouwelijke wethouders zonder mannelijke collega’s actief zijn. Die kloof tussen gemeenten en provincies toont aan dat lokale cultuur, politieke verhoudingen en wellicht ook de selectieprocessen een grote rol spelen.

Decennia van langzame groei met nu een duidelijke stop

Historisch gezien is het aandeel vrouwen in wethoudersposities langzaam maar gestaag toegenomen. In 2014 was nog slechts 22 procent van de wethouders vrouw, een flink lager percentage dan tegenwoordig. Vier jaar later, in 2018, schommelde het aandeel rond de 29 procent, een niveau dat sinds de verkiezingen van 2022 niet verder is gestegen. Die stagnatie betekent dat er een grens is bereikt waar het erg lastig lijkt om door te groeien naar een evenwichtiger verdeling. Er is een plafond waarvan nog niet duidelijk is hoe het doorbroken kan worden.

Waarom blijft de opmars van vrouwen stokken?

Verschillende factoren spelen een rol bij het uitblijven van verdere stijging. De Wethoudersvereniging benoemt het verhardende politieke klimaat als een belangrijke oorzaak. Vooral op sociale media krijgen vrouwelijke politici vaker en harder kritiek te verduren dan hun mannelijke collega’s, wat het wethouderschap minder aantrekkelijk maakt. Er bestaat een hoge werkdruk binnen de functie: werkweken van vijftig tot zestig uur zijn geen uitzondering. Die intensiteit vereist veel van een persoon en kan voor vrouwen, die vaak naast werk ook privé- en zorgtaken combineren, een flinke drempel vormen.

Een praktijkgerichte aanpak om verandering te stimuleren

Wie wil bijdragen aan meer balans in wethoudersbesturen kan het volgende stappenplan overwegen:

1. Zorg voor bewustwording binnen politieke partijen over het belang van diversiteit en vrouwelijke vertegenwoordiging.
2. Stimuleer geschikte vrouwen actief om zich kandidaat te stellen voor wethoudersposten, ook op gemeentelijk niveau.
3. Bied mentorsystemen aan waarbij ervaren vrouwelijke wethouders nieuwe kandidaten begeleiden en ondersteunen.
4. Zet in op een werkcultuur die betere balans tussen werk en privé mogelijk maakt, bijvoorbeeld met flexibele uren.
5. Publiceer regelmatig transparante data over het geslacht van wethouders per gemeente en provincie om voortgang zichtbaar te maken.
6. Pak seksuele intimidatie en online bedreigingen actief aan via heldere protocollen en juridische ondersteuning.
7. Leer van gemeenten die succesvol een hoger aandeel vrouwelijke wethouders hebben gerealiseerd, zoals Renkum in Gelderland.

In mijn ervaring werkt het aanspreken van politieke partijen op hun verantwoordelijkheid en het creëren van een netwerk voor vrouwelijke kandidaten het best, omdat het het gevoel van samenhorigheid en kracht vergroot, waardoor vrouwen meer kansen krijgen en zien. Geen wonder dat politieke partijen soms jaloers zijn op die vrouwennetwerken; die lijken bijna magisch.

Lokale cultuur en traditie beïnvloeden aanstelling

Het grote verschil tussen provincies en zelfs tussen gemeenten wijst op het belang van lokale gewoonten en tradities. Sommige regio’s lijken vast te houden aan oude machtsstructuren, waarin het lastig is om vrouwen op sleutelposities te krijgen. Dit kan te maken hebben met informele netwerken, die vaak door mannen worden gedomineerd, en met de visie van partijen en coalities op genderrollen. Hoe jonger en progressiever een gemeente, hoe waarschijnlijker het is dat vrouwen een behoorlijke vertegenwoordiging hebben, maar waar traditie zwaarder weegt, stokt die beweging snel.

Wat kunnen politici en kiezers doen?

Kiezers kunnen bij verkiezingen bewust letten op de diversiteit binnen kandidatenlijsten en de aandacht die partijen besteden aan gelijke kansen. Politieke partijen kunnen hun selectieprocessen herzien en actief quota of streefgetallen voor vrouwelijke wethouders invoeren. Door politieke besluitvormers hierbij te ondersteunen en als kiezers ook waar mogelijk aandacht te vragen voor dit onderwerp, ontstaat een impuls die lokale besturen kan veranderen. De stagnatie is niet onomkeerbaar, al vraagt dit voortdurende en gerichte inzet.

Hoe sociale media het politieke klimaat beïnvloeden

Vrouwen worden steeds vaker het doelwit van agressieve reacties op sociale media, vaak met persoonlijk getinte aanvallen. Dit maakt politieke functies minder aantrekkelijk, vooral in kleinere gemeenten waar persoonlijke contacten intensiever zijn. Deze intimidatie vormt niet alleen stress maar kan ook leiden tot afname van kandidaten die zich aan het publieke debat durven te wagen. Het aanpakken van die digitale grensoverschrijding vraagt om een combinatie van bewustwording, preventie en heldere handhaving van gedragsregels door partijen en lokale besturen.

De stagnatie in het aandeel vrouwelijke wethouders laat zien dat er nog een lange weg te gaan is om echte gendergelijkheid in het lokale bestuur te bereiken. Toch is de diversiteit per provincie ook een kans om te leren van succesvolle voorbeelden en te zoeken naar sterke lokale oplossingen. Misschien vraagt deze uitdaging wel om een nieuwe, gezamenlijke aanpak waarin politiek, samenleving en overheid beter samenwerken. Hoe kijk jij naar de rol van vrouwen in jouw gemeente of provincie?