Vakantieperiode zet mantelzorgers extra onder druk in de zomer

De vakantieperiode zet mantelzorgers extra onder druk omdat zij moeilijk vervangende zorg kunnen regelen terwijl zij zelf even willen ontspannen. In Nederland zijn ongeveer vijf miljoen mantelzorgers actief, waarvan ruim vierhonderdvijftigduizend zich serieus overbelast voelen. Vooral in de zomermaanden blijkt deze druk groter dan normaal, wat niet alleen hun eigen welzijn bedreigt maar ook de continuïteit van de zorg aan hun naasten in gevaar brengt. Voor veel mantelzorgers is het bijna ondenkbaar om op vakantie te gaan omdat ze niet weten wie hun taken kan overnemen. Er ontstaan niet zelden risicovolle situaties waarin zowel mantelzorger als degene die zorg ontvangt aanhoudende spanning ervaren. Soms lijkt het alsof vakantie voor mantelzorgers het equivalent van een vakantie op Mars is.

Een onzichtbare crisis tijdens vakantieperiodes

De impact van vakantieperiodes op mantelzorgers is goed te zien bij de Huisartsenpost Drechtsteden. Volgens medisch directeur John Geurts groeit daar het aantal behandelde ouderen als mantelzorgers op vakantie zijn. Dit verhoogt de druk op huisartsen tijdens momenten waarop zij juist minder personeel verwachten. Geurts denkt na over het inzetten van gespecialiseerde verpleegkundigen om de extra zorgvraag beter aan te kunnen. Dit voorbeeld illustreert dat de belasting van mantelzorgers tijdens vakanties effect heeft op het bredere zorgsysteem.

Overbelasting onder mantelzorgers blijft zorgwekkend

Volgens cijfers van de Rijksoverheid voelt ongeveer 9% van alle Nederlandse mantelzorgers zich overbelast, wat neerkomt op circa 450.000 mensen. In veel gevallen is er sprake van langdurige, zware zorg zonder voldoende ondersteuning. Die druk neemt toe als het moeilijk is om rustmomenten in te bouwen zoals tijdens vakantieperiodes. Een groot deel van deze mantelzorgers slaagt er niet in om hun rol tijdelijk te stoppen of te delen, waardoor slagkracht en eigen gezondheid onder druk komen te staan.

Werkende mantelzorgers en de veranderende zorguren

Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat in 2024 maar liefst 13% van de werkende Nederlanders tussen 18 en 75 jaar mantelzorg verleenden. Toch voelt slechts een relatief klein deel, 3%, zich zwaarbelast. Het opvallende is dat het gemiddeld aantal zorguren dat zwaarbelaste werkende mantelzorgers besteden, is gedaald van 19 naar 14 uur per week sinds 2016. Dit duidt op een betere verdeling van zorg of het afnemen van de intensiteit van de taken, maar kan ook betekenen dat zwaardere zorg nog moeilijker te combineren is met werk en vrije tijd. Mantelzorgers geven daardoor minder lang en minder intensief zorg.

Waarom vakantie vaak geen optie is voor mantelzorgers

Veel mantelzorgers zeggen jaar na jaar geen vakantie te kunnen nemen. De angst dat de zorg wegvalt of niet goed geregeld is, weegt zwaarder dan het eigen herstel. Dit heeft verstrekkende gevolgen voor hun mentale en fysieke gezondheid. De kans op overbelasting en zelfs ontsporing van de zorg is hoog. In deze periodes zijn er niet altijd goede alternatieven, of het kost zoveel moeite om ze te vinden dat mantelzorgers afhaken. Voor wie langdurig zorgt, kan het gevoel om nooit werkelijk te kunnen ontstressen enorm frustrerend zijn.

Zo pak je het aan: mantelzorg en vakantie combineren

1. Bepaal ruim van tevoren samen met je naaste welke zorg echt noodzakelijk is tijdens je afwezigheid.
2. Onderzoek of er informele hulp binnen je netwerk beschikbaar is, zoals familie, vrienden of buren.
3. Neem contact op met lokale mantelzorgondersteuning of gemeente voor tijdelijke hulp of dagbesteding.
4. Maak gebruik van professionele zorgdiensten, zoals thuiszorg of respijtzorg, en bespreek vergoedingsmogelijkheden.
5. Plan je vakantie op momenten waarop de zorg tijdelijk minder intensie vraagt of beter te verdelen is.
6. Zorg dat je tijdens je afwezigheid bereikbaar blijft voor noodgevallen, maar probeer ook echt tijd voor jezelf te nemen.
7. Blijf praten over je situatie, zodat eerder hulp kan worden geboden als dat nodig is.

In de praktijk werkt het vaak beter om hulp vroegtijdig te regelen en kleine periodes van rust in te lassen dan te wachten tot een langere vakantieperiode. Dat verlaagt de kans op overbelasting en houdt de zorg stabiel.

De mantelzorgagenda: een stap naar betere ondersteuning

De Rijksoverheid erkent de groeiende druk op mantelzorgers en ontwikkelde samen met andere partijen de mantelzorgagenda. Dit initiatief richt zich op het bieden van betere ondersteuning en waardering. Doel is mantelzorgers te helpen die zorg vol te houden zonder schade aan hun eigen leven en gezondheid. Gemeenten, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties werken hieraan mee, maar het blijft een uitdaging om deze plannen in praktijk te brengen, vooral in drukke vakanties. Meer zichtbaarheid en concrete hulp bij afstemming van zorg kan veel druk wegnemen, ook buiten de vakantieperiode.

Hoe de vakantiebelasting de zorgsector raakt

De extra belasting op huisartsen en zorgprofessionals tijdens vakantieperiodes raakt niet alleen mantelzorgers, maar het hele zorgnetwerk. De toename van behandelde ouderen bij de Huisartsenpost Drechtsteden laat zien dat zorginstellingen ‘mee moeten bewegen’ met deze seizoensdrukte. Het versterken van teams met gespecialiseerde verpleegkundigen is een veelbelovende optie, maar vraagt ook om investeringen en goede planning. Voorlopig blijft de vakantieperiode daarom een kwetsbare en stressvolle tijd waarin mantelzorgers en zorgprofessionals extra alert moeten zijn.

Ook al is vakantie voor veel mantelzorgers een punt van zorg, mogelijkheden blijven onderzocht worden. Of dat nu via steun van de mantelzorgagenda is, lokale hulp of het structureel inbouwen van rustmomenten. Alleen zo blijft het mogelijk om zorg op lange termijn eerlijk en gezond te combineren. Hoe zorg jij ervoor dat ook jij als mantelzorger af en toe echt kunt ontspannen?