Stoptober begint: wat nieuw hersenonderzoek zegt over stoppen met roken

Op 1 oktober begint Stoptober weer, de landelijke campagne waarin rokers samen 28 dagen proberen niet te roken. Precies een dag eerder verscheen in Psychologie Magazine een interview over Amsterdams hersenonderzoek dat het stoppen in de toekomst misschien een stuk makkelijker maakt. Dat klinkt als goed nieuws voor iedereen die deze maand begint, en dat is het ook, alleen niet voor deze maand. Wat het onderzoek precies inhoudt, en wat je nu al kunt doen om die 28 dagen vol te houden.

Wat de onderzoekers in Amsterdam testen

In het interview in Psychologie Magazine vertelt onderzoeker Nikki van Sante van het Amsterdam UMC over een studie naar de insula, een hersengebied diep in het brein. Dat gebied verwerkt lichamelijke signalen zoals je hartslag en ademhaling, maar ook ontwenningsverschijnselen, en koppelt die aan de drang om te roken. Rokers zeggen volgens Van Sante weleens dat ze die drang “echt in mijn lichaam” voelen, en daar speelt de insula een rol in.

De aanleiding is opvallend. Eerder onderzoek liet zien dat mensen die door bijvoorbeeld een beroerte schade aan de insula hadden opgelopen, een grotere kans hadden om te stoppen met roken, en dat het hen makkelijker afging. De onderzoekers willen nagaan of je een vergelijkbaar effect kunt bereiken zonder schade, door de insula tijdelijk minder actief te maken met magnetische pulsen van buiten het hoofd (TMS). Volgens de onderzoekspagina van het MeMo-lab vergelijken ze stimulatie aan de linker- en rechterkant met een nepbehandeling. Deelnemers komen drie weken lang vijftien keer langs en krijgen dertien korte stimulaties.

Het is belangrijk om dit goed te plaatsen. Het gaat om een lopende studie, niet om een behandeling die je bij je huisarts kunt aanvragen. Of het werkt, voor wie en hoe lang het effect aanhoudt, moet nog blijken. De kop “verslaving uitzetten” is een hoopvolle richting, geen resultaat. Wie tussen de 25 en 55 is en al jaren rookt, kan zich wel aanmelden als deelnemer.

Waarom stoppen zo moeilijk is

Wat het interview wel helder maakt, is waarom stoppen voor zoveel mensen mislukt. Van Sante noemt drie hersennetwerken die bij verslaving uit balans raken. Het beloningssysteem zorgt voor de motivatie om te roken. Het saliencenetwerk zorgt dat alles wat met roken te maken heeft extra opvalt, van de geur tot het moment na het eten. En het netwerk voor controle, dat helpt een impuls te onderdrukken, werkt minder goed. Zelfs met begeleiding en hulpmiddelen begint volgens het artikel ongeveer 80 procent van de mensen die stoppen binnen een jaar weer.

Ik vind dat eigenlijk een geruststellende boodschap voor wie het al een paar keer heeft geprobeerd. Het is geen kwestie van te weinig karakter. Je vecht tegen een brein dat jarenlang is getraind om sigaretten belangrijk te vinden. Dat verklaart ook waarom wilskracht alleen zo zelden genoeg is, en waarom de aanpakken die wel werken vooral om steun en structuur draaien.

Wat nu al werkt om een maand vol te houden

Voor wie deze maand meedoet, zijn er een paar dingen die aantoonbaar helpen.

• Samen stoppen. Stoptober is opgezet omdat mensen vaker gestopt blijven als ze het met anderen doen. Volgens de organisatie heeft wie 28 dagen niet rookt vijf keer meer kans om blijvend te stoppen. Aanmelden en de gratis app vind je op de site van Stoptober.
• Begeleiding nemen. Ikstopnu.nl van het Trimbos-instituut noemt stoppen met begeleiding van een huisarts, praktijkondersteuner of stopcoach de manier met de meeste kans op succes. Intensieve begeleiding, met minstens vier contactmomenten, werkt volgens de richtlijn beter dan kortdurende. De meeste zorgverzekeraars vergoeden begeleiding tot drie keer per jaar, zonder eigen risico.
• Hulpmiddelen alleen samen met begeleiding. Nicotinevervangers of medicijnen kunnen helpen, en worden vergoed als je ze combineert met begeleiding. Overleg daarover met je huisarts.
• Je eigen triggers kennen. Het saliencenetwerk uit het onderzoek maakt bepaalde momenten extra beladen. Schrijf op wanneer je normaal rookt en bedenk vooraf wat je op dat moment in plaats daarvan doet. Na het eten een rondje lopen, bij de koffie iets in je handen, bij stress even naar buiten.
• Een terugval is geen einde. Wie een sigaret neemt, is niet terug bij af. Kijk wat de aanleiding was en pas het plan daarop aan.

Dat laatste punt sluit aan bij hoe gewoontes in het algemeen werken. Een nieuwe routine kost in het begin veel moeite en wordt pas na weken makkelijker; in ons stuk over hoe lang een nieuwe gewoonte nodig heeft lees je waarom dat zo lang duurt. Voor roken geldt dat in het kwadraat, omdat er ook lichamelijke ontwenning bij komt kijken.

Waar je terechtkunt

Wie twijfelt of het deze maand gaat lukken, hoeft het niet alleen uit te zoeken. De Stoplijn van ikstopnu.nl (0800 1995) is gratis te bellen voor advies en telefonische coaching, en via de hulppagina van ikstopnu.nl vind je begeleiding bij jou in de buurt. Ook de huisarts of praktijkondersteuner is een logisch eerste aanspreekpunt, zeker als je medicijnen gebruikt of andere gezondheidsklachten hebt.

Het hersenonderzoek uit Amsterdam is iets om in de gaten te houden. Misschien kunnen rokers over een aantal jaren hun drang letterlijk laten dempen. Tot die tijd is de beste aanpak minder spectaculair, met steun van anderen, een goed voorbereid plan en hulp van iemand die dit vaker heeft begeleid. Oktober is daar een prima maand voor.