Staking in het streekvervoer donderdag: mag je thuiswerken of neem je vrij?

Wie donderdag met de streekbus of een regionale trein naar zijn werk gaat, heeft een probleem. FNV en CNV hebben voor 22 oktober opnieuw een landelijke staking in het streekvervoer aangekondigd, de tweede in een reeks die volgens de bonden tot de kerst elke week terugkomt. Je weet het dus ruim van tevoren, en juist daardoor wordt de vraag wat je met je werkdag doet een stuk minder vrijblijvend. Wie gewoon thuisblijft, gaat er al snel van uit dat de werkgever het loon wel doorbetaalt. Zo werkt het niet.

Wat er donderdag stilligt

Volgens de Volkskrant rijden regionale bussen, metro’s en treinen op 22 oktober niet, met uitzondering van het stadsvervoer in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. De staking gaat over de cao voor het stads- en streekvervoer. Die geldt volgens NU voor ongeveer dertienduizend werknemers bij bedrijven als EBS, Qbuzz, Keolis en Arriva, en liep eind juni af. De onderhandelingen liepen in juli vast. De bonden noemen onder meer onbetaalde pauzes, het later bekendmaken van diensten en versoberde regelingen voor oudere werknemers als bezwaren. De werkgevers wijzen op de financiële druk op het openbaar vervoer.

Hoe groot de gevolgen worden, is vooraf lastig te zeggen. Bij de eerste stakingsdag op woensdag 14 oktober reed volgens FNV ongeveer 90 procent van de bussen niet, terwijl werkgeversvereniging VWOV het hield op de helft van de werknemers die het werk neerlegden. Qbuzz liet aan RTV Drenthe weten pas op de ochtend zelf te zien hoeveel chauffeurs staken. Een rit kan daardoor eerst nog in de reisplanner staan en later alsnog vervallen. Reken er dus niet op dat de bus die je woensdagavond in de app ziet, donderdagochtend ook echt komt.

Belangrijk voor wie de komende weken plant is wat NU meldt over de volgende acties. De bonden maken elke stakingsdag minimaal 48 uur van tevoren bekend. Je krijgt dus steeds twee dagen om iets te regelen, en dat is precies waarom je er bij je werkgever weinig mee wegkomt als je het niet doet.

Krijg je loon als je niet op je werk komt?

De hoofdregel staat in artikel 7:628 van het Burgerlijk Wetboek. Je houdt recht op loon als je niet werkt, tenzij het redelijkerwijs voor je eigen rekening hoort te komen dat je niet werkt. Hoe je op je werk komt, valt in het arbeidsrecht doorgaans onder jouw verantwoordelijkheid en niet onder die van je werkgever. Een ov-staking wordt daarom meestal op één lijn gezet met een dag extreem winterweer. Blijf je thuis omdat de bus niet rijdt en werk je niet, dan is je werkgever niet automatisch verplicht die uren te betalen.

Daar zitten twee belangrijke nuances aan. Kun je je werk ook thuis doen en doe je dat, dan werk je gewoon en loopt je loon dus ook door. En heb je aantoonbaar moeite gedaan om er toch te komen, met een andere route of door met een collega mee te rijden, en lukte het echt niet, dan ligt het minder zwart-wit. Kijk daarnaast in je cao. Daar kunnen eigen afspraken in staan over overmacht en bijzondere omstandigheden, en die gaan voor op de algemene regel.

Als je toch te laat binnenkomt, is het verstandig dat vooraf te melden in plaats van achteraf uit te leggen. Wie woensdag laat weten dat hij donderdag met de fiets of een omweg rekent op een uur later, staat er heel anders voor dan wie om half tien zonder bericht nog niet is verschenen.

Kun je thuiswerken afdwingen?

Kort gezegd niet. De Wet flexibel werken geeft je wel het recht om een verzoek te doen om op een andere plek te werken, en je werkgever moet dat verzoek serieus overwegen en met je overleggen als hij het afwijst. Maar hij mag het afwijzen, en de wet is gemaakt voor vaste afspraken. Je moet daarvoor minstens 26 weken in dienst zijn, en het verzoek hoort behoudens onvoorziene omstandigheden twee maanden van tevoren schriftelijk binnen te zijn. Voor een stakingsdag die 48 uur van tevoren wordt aangekondigd is die route dus te traag.

In de praktijk is het gewoon een kwestie van vragen. Veel werkgevers hebben liever dat je thuis werkt dan dat je niet werkt, en het voorkomt de hele discussie over loon. Vraag het nu, liefst voor alle stakingsdagen tot de kerst tegelijk, in plaats van elke week opnieuw. Dat scheelt je werkgever en jezelf gedoe, en je zit niet steeds pas op dinsdagavond te bedenken hoe donderdag eruitziet. Speelt het reizen bij jou toch al langer, dan kan het zelfs het moment zijn om een vaste thuiswerkdag via de wet aan te vragen. De weg daarvoor werkt hetzelfde als bij minder uren werken aanvragen, die regels staan in dezelfde wet.

Calamiteitenverlof of een vrije dag?

Calamiteitenverlof klinkt als de logische uitweg, maar het past slecht bij een aangekondigde staking. Volgens de Rijksoverheid is dat verlof bedoeld voor zeer bijzondere persoonlijke of onverwachte situaties, zoals een kind dat opeens ziek van school moet worden gehaald of een gesprongen waterleiding. Een staking die twee dagen van tevoren bekend is, is niet onverwacht. De kans is groot dat je werkgever het daarom niet als calamiteit ziet, al kan je cao ook hier andere afspraken bevatten.

Kun je niet thuiswerken en lukt het reizen niet, dan blijven er een paar opties over om met je werkgever te bespreken. Je kunt een vakantiedag of een paar verlofuren opnemen, uren inhalen op een andere dag of je werktijden donderdag verschuiven zodat je met een carpool of de fiets wel kunt. Voor wie dicht genoeg bij zijn werk woont, is dat laatste vaak het minst kostbaar. Een vakantiedag per week tot de kerst tikt hard aan.

Zo pak je de komende weken aan

Omdat dit geen eenmalige dag is, loont het om het nu één keer goed te regelen. Ga na of jouw route via een van de stakende vervoerders loopt, want het stadsvervoer in de drie grote steden en de NS vallen niet onder deze cao. Bespreek met je leidinggevende wat er gebeurt op elke stakingsdag die nog volgt, of dat nu thuiswerken, later beginnen of verlof wordt. Leg die afspraak even per mail vast, zodat je er niet over hoeft te twisten als er later een loonstrook komt met minder uren dan je verwachtte. En check op de ochtend zelf de reisplanner pas vlak voor vertrek, zoals Qbuzz zelf ook adviseert.

Wie dat goed regelt, merkt van de staking weinig meer dan een andere werkplek. Wie het laat lopen, kan er zomaar een paar vakantiedagen aan kwijt zijn.