Omscholen op je 26e of op je 48e: wat leeftijd verandert aan kosten en regels
Omscholen op je 26e of je 48e vraagt een andere rekensom. Studiefinanciering, levenlanglerenkrediet, collegegeld en inkomen per leeftijd op een rij.
Op haar 48e liet Maartje zich omscholen tot kraamverzorgende, na jaren op de kinderafdeling van een ziekenhuis en dertien jaar in haar eigen kinderkledingwinkel. Haar dochter Sara, nu 26, noemt het in een dubbelinterview in Het Parool van 13 november “een geweldig coole stap”. Inmiddels runnen moeder en dochter samen een bedrijf. Wat in het gesprek ook opvalt: in de klas zaten mensen van twintig tot zestig jaar. Dezelfde opleiding, maar een heel andere rekensom per leeftijd. Wat verandert er aan kosten, regelingen en risico als je op je 26e of op je 48e opnieuw begint?
Onder de 30 heb je nog studiefinanciering
De scherpste grens ligt bij 30 jaar. Voor een hbo- of universitaire opleiding krijg je alleen studiefinanciering als je jonger bent dan 30 wanneer die ingaat, staat in de voorwaarden van DUO. Word je 30 tijdens je studie, dan loopt het door. Stop je daarna, dan kun je het niet opnieuw aanvragen. Wie op zijn 26e twijfelt over een tweede opleiding, heeft dus een termijn die meetelt. Wachten tot je 31 bent maakt dezelfde studie duurder.
Daar komt het collegegeld bij. Een tweede bachelor kost vaak het hogere instellingscollegegeld, omdat het lagere wettelijke tarief bedoeld is voor je eerste bachelor en eerste master. Er is wel een uitzondering. Is je tweede bachelor je eerste opleiding in het onderwijs of de zorg, dan betaal je volgens Studiekeuze123 meestal toch het wettelijke tarief. Die uitzondering geldt voor jong en oud, maar weegt zwaarder voor wie al een diploma op zak heeft en dus vaker in de categorie tweede studie valt.
Het grootste voordeel van jong omscholen is daarnaast eenvoudig, en dat is tijd. Wie op 26 overstapt, heeft nog ruim veertig werkjaren om de investering terug te verdienen. Een misstap is dan te herstellen. Voor de stap zelf is het stappenplan in omscholen naar een ander vak na je dertigste een goed vertrekpunt.
Tussen 30 en 57 leen je via het levenlanglerenkrediet
Ben je de 30 voorbij, dan vervalt de studiefinanciering, maar kun je nog lenen. Het levenlanglerenkrediet van DUO is bedoeld voor mensen die geen recht meer hebben op gewone studiefinanciering. Je moet jonger zijn dan 57 als de lening ingaat; word je tijdens de opleiding 57, dan houd je het recht zolang je ingeschreven blijft. Het krediet dekt alleen het collegegeld of lesgeld, niet je levensonderhoud. Het kan voor een voltijd-, deeltijd- of duale opleiding op het hbo of de universiteit, en op het mbo alleen voor een voltijdse bol-opleiding. Betaalt je werkgever het hele bedrag, dan heb je er geen recht op. De rente is 2,33 procent in 2026 en wordt 2,70 procent in 2027.
Voor iemand van 48 is dat de belangrijkste geldbron naast de werkgever. Een algemeen scholingsbudget van de overheid is er niet meer. Het STAP-budget stopte op 1 januari 2024 en de fiscale scholingsaftrek verdween al eerder. Hoe je dat gat opvangt, staat in omscholen zonder belastingaftrek.
Na je 45e telt vooral het inkomen tijdens de opleiding
Het collegegeld is bij een overstap op latere leeftijd zelden de grootste post. Dat is het inkomen dat je mist zolang je leert. Een twintiger zonder hypotheek of vaste lasten kan desnoods een jaar op een bijbaan leven. Een veertiger of vijftiger heeft die ruimte vaak niet.
Daarom kiezen veel late overstappers voor een route waarin je meteen werkt. Maartje liep vanaf het begin een dag per week stage, vertelt ze in Het Parool. In de beroepsbegeleidende leerweg ga je nog een stap verder: je hebt een baan en gaat een dag per week naar school, met salaris. Zeker in de zorg en het onderwijs, waar personeel nodig is, betaalt de werkgever dan vaak de opleiding. Hoe zo’n traject werkt, lees je in leren en werken tegelijk.
Het risico verschuift ook. De vraag op je 48e is niet of je nog veertig jaar meekunt, maar of het nieuwe vak je de jaren tot je pensioen draagt. De AOW-leeftijd ligt tot 2032 vast op 67 jaar en 3 maanden, dus wie op zijn 48e overstapt, heeft nog bijna twintig jaar te gaan. Dat is genoeg om een opleiding terug te verdienen en ook genoeg om in een vak te belanden dat fysiek of mentaal niet past. Een korte meeloopdag of proefplaatsing vooraf is daarom meer waard dan bij een twintiger.
Wat ouderen meebrengen dat jongeren missen
Het verhaal van Maartje laat zien dat leeftijd ook iets oplevert. Zij kende als winkeleigenaar de ouders die ontevreden waren over de kraamzorg, en wist daardoor wat ze anders wilde doen. Die ervaring vertaalde ze later naar een eigen aanpak en een eigen bedrijf. In het interview zegt ze zelf dat zij de basis en het vertrouwen meebrengt, en haar dochter het vuur en de energie.
Dat is ook een praktische les. Wie laat omschoolt, begint niet bij nul. Kijk dus niet alleen naar een opleiding die bij een nieuw beroep hoort, maar ook naar wat je eerdere werk al heeft opgeleverd: klantkennis, een netwerk, ervaring met ondernemen. Soms levert dat een verkort traject op, soms een nieuwe rol waarin oud en nieuw samenkomen.
Waar je per leeftijd begint
Ben je jonger dan 30, kijk dan eerst of je nog recht hebt op studiefinanciering en of een opleiding in de zorg of het onderwijs je het lage collegegeld oplevert. Ben je ouder, zoek dan eerst een werkgever of leerwerkplek, en gebruik het levenlanglerenkrediet voor wat overblijft. Zit je in de WW, dan kan het UWV soms meebetalen; hoe dat ging bij een overstap van de fabriek naar de taxi, staat in omscholen met hulp van het UWV. Twijfel je nog welke kant je op wilt, dan helpt een gratis spreekuur over werk en scholing om je plan op leeftijd en portemonnee af te stemmen.
