Huisartsen komen minder aan huis en noemen dat niet houdbaar

Huisartsen komen tegenwoordig veel minder vaak aan huis dan vroeger, en steeds meer partijen vinden dat dit niet langer houdbaar is. Het aantal huisbezoeken door huisartsen in Nederland is sinds 2017 met bijna een derde gedaald, terwijl de samenleving juist te maken heeft met een vergrijzende bevolking en een toenemende druk op de zorg. Dit plaatst de traditionele manier van huisartsenzorg onder grote druk en vraagt om fundamentele veranderingen in de organisatie en uitvoering van deze zorg. In dit artikel zoomen we in op de oorzaken, consequenties en mogelijke oplossingen voor deze belangrijke ontwikkeling die veel impact heeft op patiënten en zorgverleners.

Afnemende huisbezoeken: cijfers en trends

Tussen 2017 en 2023 daalde het aantal huisbezoeken door huisartsen met 32 procent. Dit betekent dat veel patiënten minder snel kunnen rekenen op een arts die aan huis komt wanneer ze daar om vragen of dat nodig lijkt. Tegelijk nam het aantal huisbezoeken voor intensieve zorg, bijvoorbeeld in de palliatieve fase of bij ernstig zieke COVID-19-patiënten, juist toe. Die groeiende behoefte aan complexe zorg aan huis contrasteert sterk met het algemene dalende patroon van huisbezoeken. Deze ontwikkeling is een duidelijk signaal dat de manier waarop huisartsenzorg wordt georganiseerd aan herijking toe is.

Grondige druk op huisartsenzorg door vergrijzing en personeelstekort

De zorgverzekeraar Menzis stelt dat de traditionele organisatie van huisartsenzorg inmiddels niet meer houdbaar is. De snel toenemende vergrijzing zet de huisartspraktijken onder grote druk, omdat oudere patiënten doorgaans complexere en intensievere zorgvragen hebben. Tegelijk is er een structureel tekort aan zorgprofessionals, wat deze uitdaging groter maakt. Menzis pleit daarom voor betere regionale en lokale coördinatie zodat huisartsenzorg toekomstbestendig wordt. De behoefte aan samenwerking tussen verschillende zorgverleners en mogelijke inzet van nieuwe technologieën wordt daarmee steeds urgenter.

Beslissen over huisbezoek: niet langer een vanzelfsprekendheid

Volgens de Rijksoverheid is een huisarts of waarnemend arts niet verplicht om op elk verzoek voor een huisbezoek in te gaan. Het staat de arts vrij om op basis van medische noodzaak en ernst van de klacht te bepalen of een huisbezoek afgelegd wordt. Dat betekent dat patiënten niet automatisch kunnen verwachten dat ze bij elke gezondheidsvraag aan huis worden bezocht. Dit veranderde standaard is praktisch gezien begrijpelijk, gezien het hoge werkvolume en de complexiteit van de zorgvraag, maar zorgt ook voor spanning bij patiënten die extra aandacht of lichamelijke beperkingen hebben.

Langdurige zorgrelatie vermindert zorggebruik en ontlast ziekenhuis

In onderzoek blijkt dat een langdurige relatie met de huisartsenpraktijk een belangrijke rol speelt in het voorkomen van spoedopnames en daarmee het terugdringen van ziekenhuisbezoek. Patiënten die minimaal vijf jaar bij dezelfde huisarts staan ingeschreven, hebben tussen de 9 en 21 procent minder kans om in het ziekenhuis opgenomen te worden. Dit toont aan dat continuïteit in de huisartsenpraktijk niet alleen leidt tot betere zorgkwaliteit voor de patiënt, maar ook tot aanzienlijke kostenbesparing binnen de zorg. Het onderstreept het belang van het behouden en versterken van die relatie, juist in tijden waarin de huisartsenzorg verandert.

Hoe ga je als patiënt om met minder huisbezoeken?

1. Bepaal samen met je huisarts wanneer een huisbezoek medisch noodzakelijk is, zodat je verwachtingen overeenkomen.
2. Maak gebruik van alternatieven zoals videoconsulten of telefonische afspraken, die vaak sneller en gemakkelijker zijn.
3. Houd je medische dossier en belangrijke informatie goed bij, zodat de huisarts ook op afstand een goede inschatting kan maken.
4. Wees alert op signalen dat je zorgvraag niet vermindert en saboteer eigen gezondheid niet door te lang te wachten op een huisbezoek.
5. Overweeg om in te schrijven bij een huisartspraktijk met een langdurige zorgrelatie, zodat je profijt hebt van continuïteit en betere afstemming.
6. Vraag je huisarts of praktijkassistente om advies als je twijfelt over de ernst van je klachten; professionaliteit helpt bij de juiste keuzes.

In de praktijk merk ik zelf dat het gebruik van video- of telefoongesprekken bij veel problemen het eerste contact aanzienlijk versnelt. Natuurlijk vervangt dat niet altijd een huisbezoek, maar het is een efficiënte manier om goede zorg te behouden als direct fysiek contact even lastig is. En eerlijk is eerlijk, soms kunnen huisartsen ons digitale goochelaars lijken.

Wat staat er op het spel met minder huisbezoeken?

Het teruglopen van huisbezoeken kan betekenen dat kwetsbare patiënten minder snel de persoonlijke aandacht krijgen die ze gewend waren. Voor ouderen en mensen met mobiliteitsproblemen kan dit gevoelens van onzekerheid vergroten. Artsen kunnen essentiële signalen missen die alleen zichtbaar zijn tijdens een bezoek aan huis. De uitdaging is om deze zorg op een andere wijze goed te borgen en te zorgen dat niemand buiten de boot valt. De trend maakt het noodzakelijk om op regionaal niveau samenwerkingsstructuren te versterken zodat verschillende zorgverleners elkaar sneller kunnen aanvullen.

Hoe kunnen huisartsenzorg en beleid toekomstbestendig worden?

Een toekomstbestendige huisartsenzorg vereist meer samenwerking tussen zorgprofessionals en een verschuiving naar een integrale aanpak. Regionale coördinatie kan helpen om taken slimmer te verdelen, aansluitend op de toenemende zorgvraag van ouderen en chronisch zieken. Innovatie in technologie en digitale consultatie is onmisbaar om efficiency te verhogen zonder kwaliteit te verliezen. Beleidsmakers moeten kritisch kijken hoe ze meer zorgprofessionals kunnen aantrekken en behouden, want zonder voldoende collega’s kunnen huisartsen simpelweg niet altijd meer bezoekjes aan huis brengen.

Afsluitend perspectief

De afname van huisbezoeken door huisartsen stelt patiënten en zorgverleners voor een lastige paradox: minder persoonlijk contact, terwijl juist de zorgvraag complexer wordt. De zorg verandert en past zich aan, maar of het nieuwe systeem even goed kan waarmaken wat de traditionele huisbezoeken boden, valt nog te bezien. Wat zeker is, is dat de manier waarop je samen met je huisarts omgaat met zorgvragen zal moeten veranderen. Is het denkbaar dat een hernieuwde focus op langdurige zorgrelaties en regionale samenwerking straks het verschil gaat maken? Dat lijkt een weg die het waard is om te bewandelen.