Vaccinaties voor volwassenen: zo houd je je bescherming op peil

De meeste mensen krijgen hun laatste prik rond hun negende en denken er daarna nooit meer aan. Toch is dat niet genoeg voor levenslange bescherming. Sommige vaccinaties verliezen na verloop van tijd hun werking, en tegen bepaalde ziektes loop je juist op latere leeftijd meer risico. Wie dat weet, kan er iets aan doen. Twee bekende voorbeelden zijn DTP en gordelroos.

Waarom je bescherming uit je jeugd afneemt

Afweerstoffen blijven niet eeuwig op peil. Na een vaccinatie maakt je lichaam afweerstoffen aan, maar die nemen langzaam af als er geen nieuwe prikkel komt. Bij de ene ziekte gaat dat sneller dan bij de andere.

Daar komt bij dat je afweersysteem zelf verandert. Naarmate je ouder wordt, reageert het minder krachtig op virussen die het vroeger makkelijk onder controle hield. Een ziekte die op je twintigste weinig voorstelde, kan je op je zeventigste flink raken. Vaccineren als volwassene is daarom geen herhaling van je jeugd, maar een aanpassing aan een nieuwe situatie.

Een DTP-herhaling houdt je tetanusbescherming actueel

De bekendste prik die je als volwassene opnieuw nodig kunt hebben, is DTP. De T staat voor tetanus, een bacterie die via straatvuil of aarde in een wond terecht kan komen. Daarnaast beschermt de prik tegen difterie en polio. Na ongeveer tien jaar is de bescherming zover afgenomen dat een herhaling verstandig is.

Dat is niet alleen relevant voor verre reizen. Ook wie in de tuin werkt of regelmatig klust, loopt kans op een wond waar de tetanusbacterie kan binnendringen. Zonder actuele bescherming kan zo’n infectie tot ernstige spierkrampen leiden, met een ziekenhuisopname als gevolg.

Je hoeft hiervoor niet per se via de huisarts te gaan. Er zijn vaccinatieklinieken waar je zonder verwijzing terechtkunt. Daar kun je eendtp vaccinatie laten zetten en meteen bespreken welke andere prikken voor jouw situatie nuttig zijn, bijvoorbeeld met een reis in het vooruitzicht.

Het risico op gordelroos groeit met de jaren

Bij gordelroos werkt het precies andersom. Daar neemt het risico juist toe naarmate je ouder wordt. De ziekte wordt veroorzaakt door hetzelfde virus als waterpokken. Wie ooit waterpokken heeft gehad, draagt dat virus levenslang bij zich in slapende vorm. Zodra je afweer minder sterk wordt, kan het weer actief worden.

Het gevolg is een pijnlijke huiduitslag, meestal in een band over één kant van het lichaam. Bij een deel van de mensen blijft de zenuwpijn na het verdwijnen van de uitslag nog maanden aanhouden. Die naweeën, postherpetische neuralgie in medische termen, kunnen je slaap en dagelijkse bezigheden flink verstoren.

Gelukkig hoef je dat risico niet af te wachten. Ook hiervoor kun je bij zo’n vaccinatiekliniek terecht: met eengordelroos vaccinatie verklein je de kans op de ziekte aanzienlijk, en daarmee ook de kans op die langdurige zenuwpijn. Vooral vanaf een jaar of vijftig wordt die stap het overwegen waard, omdat het risico vanaf die leeftijd duidelijk oploopt.

Zo pak je het praktisch aan

Begin met een simpele check: wanneer was je laatste DTP-prik? Is dat langer dan tien jaar geleden, of weet je het niet meer, dan is een herhaling het overwegen waard. Bij twijfel over je vaccinatiegeschiedenis kan een arts of vaccinatiekliniek met je meedenken over wat er in jouw geval nodig is.

Plan het slim. Ga je binnenkort op reis, dan kun je de DTP-herhaling combineren met eventuele reisvaccinaties in één afspraak. Ben je vijftig of ouder, neem dan ook gordelroos mee in dat gesprek. Zo regel je zoveel mogelijk in één keer en hoeft er niet voor elke prik een aparte afspraak te komen.

Een korte afspraak is vaak al genoeg om jaren vooruit te kunnen. Dat is een kleine moeite vergeleken met de behandeling en het herstel die een tetanusinfectie of gordelroos vragen.