Bijna met pensioen: zo blijf je verbonden en val je niet in een gat
Stoppen met werken betekent ook afscheid van ritme en collega's. Wat gepensioneerden volgens onderzoek gaan zoeken, en hoe je je laatste werkjaren daarop voorbereidt.
Over je pensioen denk je meestal in geld. Hoeveel heb je opgebouwd, wanneer krijg je AOW, is er een gat? Minder vaak gaat het over de vraag wat je met je dagen doet als het werk wegvalt, en met wie. In het Belgische Kalmthout kunnen mensen die bijna met pensioen gaan er een gratis infosessie over volgen, meldde BN DeStem, onder de noemer verbonden blijven na je loopbaan. Dat is precies het stuk dat veel mensen pas regelen als het al te laat voelt.
Wat er wegvalt als je stopt met werken
Werk geeft meer dan een salaris. Het geeft een ritme, een reden om de deur uit te gaan, collega’s die je dagelijks ziet en het gevoel dat je ergens aan bijdraagt. Die dingen merk je pas als ze er niet meer zijn. Wie veertig jaar elke maandag om half acht vertrok, staat op de eerste maandag van zijn pensioen ineens met een lege agenda in de keuken.
Voor sommigen is dat een opluchting. Voor anderen is het een gat, en dat gat zit vooral in het sociale. Collega’s zijn vaak een groter deel van je netwerk dan je denkt. Een paar zie je na je afscheid nog, de meeste niet.
Wat gepensioneerden in de praktijk gaan doen
Het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut volgde een grote groep 60-plussers die in 2015 allemaal nog werkten. In 2018 keken de onderzoekers wat er was veranderd. De resultaten staan in een artikel in het NIDI-blad Demos uit 2021.
| Groep | Wekelijks vrijwilligerswerk voor pensioen | Na pensioen |
|---|---|---|
| Volledig gestopt met werken | 19% | 35% |
| Gestopt, wilde wel doorwerken maar vond geen werk | 18% | 46% |
Bij werknemers die nog niet met pensioen waren, veranderde het aandeel vrijwilligers in dezelfde periode nauwelijks. De sprong hangt dus samen met het stoppen met werken. Ongeveer twee derde van de deelnemers noemde sociale contacten, kennis delen en iets betekenen voor een ander als belangrijkste redenen om vrijwilligerswerk te gaan doen.
Dat is het interessante aan deze cijfers. Ze laten zien wat mensen zoeken als het werk stopt. Niet zozeer tijdverdrijf, maar contact en betekenis, precies wat het werk eerder leverde. Wie dat van tevoren weet, kan er gericht naar toe werken in plaats van het pas na het afscheid uit te zoeken.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt verder dat wie na zijn pensioen nog betaald blijft werken, doet minder vaak vrijwilligerswerk, maar houdt wel makkelijker contact via het werk. Er zijn dus meerdere wegen naar hetzelfde doel.
Zo bereid je je laatste werkjaren voor
Het beste moment om aan je leven na je werk te bouwen is niet op je laatste werkdag, maar een paar jaar ervoor. Dan heb je nog de energie, het netwerk en de structuur van je baan om op te leunen.
- Maak een lijst van wat werk je geeft. Schrijf op wat je zou missen. Is het de structuur, de collega’s, het oplossen van problemen, of het gevoel nodig te zijn? Die lijst laat zien wat je straks op een andere manier moet invullen.
- Begin nu al met iets naast je werk. Een vereniging, een cursus, vrijwilligerswerk voor een paar uur per maand. Als je dat pas na je pensioen begint, moet je tegelijk wennen aan een nieuw leven en een nieuwe groep mensen.
- Onderhoud contacten buiten je werk. Vriendschappen die op een laag pitje stonden omdat je het druk had, kun je nu weer oppakken. Wacht daar niet mee tot je tijd hebt.
- Bespreek een geleidelijke afbouw. Minder uren werken in de laatste jaren maakt de overgang minder abrupt. Bekijk met je werkgever en pensioenfonds wat mogelijk is.
- Bedenk een nieuw ritme. Een vaste dag voor sport, een vaste ochtend voor vrijwilligerswerk, een wekelijkse afspraak met vrienden. Structuur voorkomt dat dagen in elkaar overlopen.
Doelen stellen voor na je werk
Pensioen is geen einde, maar een nieuwe fase waarin je zelf bepaalt hoe je je tijd invult. Dat klinkt als vrijheid, en dat is het ook, maar vrijheid zonder richting voelt al snel leeg. Wie doelen stelt voor die fase, iets leren, iets betekenen voor een ander, iets bouwen, heeft houvast. In ons stuk over doelen voor een goed pensioen lees je hoe je die formuleert.
En natuurlijk speelt geld ook mee. Wie weet dat zijn inkomen straks klopt, maakt met meer rust keuzes over hoeveel hij nog wil werken. Hoe je nagaat of je een pensioengat hebt, lees je in ons stuk over je pensioen checken via Mijnpensioenoverzicht. Maar de belangrijkste voorbereiding kost geen geld. Die zit in de mensen en bezigheden die je nu al om je heen verzamelt, zodat je op die eerste lege maandag niet alleen in de keuken staat.
